Flamenco is de dans en de muziek van Andalusië, maar ook andere gebieden zoals Extremadura, Murcia en Huelva hebben bijgedragen aan de ontwikkeling ervan. Kenmerkend voor deze muziekvorm zijn de soms Arabisch aandoende klanken, de uitbundige muzikale versieringen rond het thema en het sterke ritme.
Herwig Waterschoot, vertegenwoordiger van Vlamingen in de Wereld voor de provincie Alicante, had in Antwerpen een gesprek met Ana Ramón in haar flamencoschool Peña Al Andalus.
U heeft een Spaanse naam. Uit welk deel van Spanje bent u afkomstig?
Ana Ramón: Ik heb wel een Spaanse naam, maar ik ben voor 100% Vlaams. Ramón is mijn echte naam en ik heb dus ongetwijfeld Spaanse voorouders, maar ik heb geen idee uit welk gedeelte van Spanje mijn familie afkomstig is. Maar als ik naar mijn familie kijk dan is het duidelijk dat zij uit Spanje afkomstig zijn. Wij zijn als kind ook altijd met vakantie in het Zuiden geweest. Bovendien was de manier van leven bij ons thuis altijd heel zuiders gericht.
Hoe bent u op het idee gekomen om met een flamencoschool te starten in Antwerpen?
Ana Ramón: Als kind droomde ik er al van om later flamencodanseres te worden. Kinderen hebben altijd veel dromen, maar je moet ze later wel kunnen waarmaken. Mijn vader zei altijd als iemand niet meer wist van welk hout pijlen te maken: wat deed je graag als kind? Meestal is het uiteindelijk dat wat je later moet doen. Voor mij was dat dansen. Mijn grootvader had een dansschool en mijn moeder heeft altijd dansles gegeven. Dansen zit dus zeker in het bloed in onze familie en voor mij was flamenco de meest geschikte vorm van dansen.
Ik ben naar Parijs gegaan om flamenco te leren want in België kon je dat toen nergens leren. ‘s Morgens nam ik de trein van Antwerpen naar Parijs en dat was toen nog 4 uur rijden. In Parijs had ik vier uur flamencoles en dan reed ik weer 4 uur terug naar Antwerpen. Na Parijs ben ik naar Madrid gegaan waar ik dansles gevolgd heb in het zeer bekende Conservatorio de Danza Amor de Dios. Daar heb ik ook mijn man leren kennen, die afkomstig is uit Huelva. Door hem zijn voor mij de deuren van de flamenco in Andalusië open gegaan. Ik heb Spanje en vooral dan Andalusië op een heel andere manier leren kennen. Daarnaast heb ik ook de flamenco op een heel nieuwe manier leren aanvoelen en interpreteren. Op een bepaald moment heb ik toen besloten om een flamencoschool te openen in Antwerpen.
Hoeveel leerlingen heeft u zo ongeveer?
Ana Ramón: Op dit ogenblik hebben we zo’n 300 leerlingen.
U heeft ook een groep, de Peña Al Andalus, waar u regelmatig mee optreedt?
Ana Ramón: Dat klopt. We treden regelmatig op met onze groep, voornamelijk in België. Ik heb ook veel mensen uit de televisie- en theaterwereld een flamenco-opleiding gegeven o.a. aan Carmen Waterslaeghers (de zangeres/actrice Loes van den Heuvel) uit FC De Kampioenen.
Hoe lang duurt het zo ongeveer vooraleer iemand flamenco kan dansen?
Ana Ramón: Om goed flamenco te leren dansen heb je heel veel jaren nodig. Als je lessen begint te volgen dan begin je bij nul en beetje bij beetje bouw je dat op. Flamenco is een vorm van dansen die nooit eindigt, je bent eigenlijk nooit volleerd. Het is een vrij technische dansvorm en er komt heel wat bij kijken om het goed te doen. Maar het gaat op de eerste plaats om het genot van te dansen en flamenco is wat dat betreft een onuitputtelijke bron van inspiratie. Met flamenco bereik je nooit een eindpunt, hoe langer je ermee bezig bent, des te meer besef je dat je nog veel kunt bijleren. Dat is het grote voordeel van de flamenco: het blijft steeds een uitdaging.
Moet je jong beginnen met flamenco?
Ana Ramón: Hoe jonger je ermee begint, hoe verder je ermee kunt geraken. In Spanje beginnen ze ermee als ze 3 of 4 jaar zijn. Als ze zestien jaar zijn en ze hebben alle dagen gedanst, dan zijn dat topatleten. Wie begint op zijn 50ste kan ook nog een en ander bereiken, maar die mag zichzelf natuurlijk nooit vergelijken met iemand uit Andalusië die als hij 4 jaar oud was met flamenco begon.
Ik denk dat je steeds het onderscheid moet maken tussen iemand die professioneel flamencodanser wil worden en iemand die flamenco als hobby beoefent. Mensen beginnen met flamenco meestal uit hobby en daaruit kan professionalisme groeien. Flamenco is vergelijkbaar met ballet. Als je van plan bent om professioneel bezig te zijn met ballet dan moet je daar ook erg jong mee beginnen.
Er zijn er echter veel flamencodansers die er slechts op hun 18de mee beginnen en toch een hele serieuze carrière uitbouwen.
Men kan dus ook met flamenco beginnen als men wat ouder is?
Ana Ramón: Ik heb mensen die 50, 60 of zelfs 70 zijn en die de flamencolessen volgen. Of dat lukt, hangt altijd af van persoon tot persoon. Er zijn mensen die een echt dansgevoel hebben als ze 70 zijn en er zijn twintigjarigen die geen enkele gevoel voor ritme hebben en die bijgevolg geen enkele affiniteit met de dans hebben. Het flamencogevoel is iets zeer individueels, het verschilt enorm van persoon tot persoon.
U leert ook Sevillanas?
Ana Ramón: Sevillanas zijn typische dansen uit Sevilla en die horen dus bij het totaalpakket dat flamenco is. Het is een van de eerste dansen die in onze flamencoschool worden aangeleerd.
Wat is de ‘Camino Flamenco’?
Ana Ramón: De ‘Camino Flamenco’ is een jongerengroep. Het zijn allemaal meisjes - er zijn zelfs kinderen bij - uit Braine-l’Alleud en ze brengen een moderne versie van de flamenco.
Percussie kan men ook leren in de Peña Al Andalus...
Ana Ramón: Ja, op zondag. Het is leren trommelen op de ‘cajón’, een houten muziekinstrument dat al jaren bij de flamenco gebruikt wordt. Het is vooral iets dat mannen blijkbaar boeit. Mannen lijken in Antwerpen te houden van percussie, vrouwen van ballet.
Daarnaast geeft u ook les in ‘burlerias’...
Ana Ramón: Burlerias is een stijl van flamenco. In flamenco zijn er een zeventigtal zangstijlen en op het grootste gedeelte daarvan kan gedanst worden. Je hebt heel vrolijke stijlen en je hebt heel ingetogen stijlen van flamenco. Alles wat zich gevoelsmatig in het leven afspeelt, vind je terug in de flamenco.
In flamenco speelt de tekst een zeer belangrijke rol. Hoe gaat dat dan met mensen die niet of nauwelijks Spaans verstaan?
Ana Ramón: De tekst bepaalt de stijl van de flamenco en is dus uiteraard zeer belangrijk. Maar flamenco is toch ook voor een groot gedeelte emotie en gevoel.
Maar lukt het om dit gevoel over te dragen aan iemand die niets van de tekst begrijpt?
Ana Ramón: Ik vind niet dat het essentieel is om alles van de teksten te begrijpen om aan te voelen wat flamenco is. Je voelt automatisch aan of iets vrolijk of droef is. Het is natuurlijk veel beter als je het Spaans beheerst en begrijpt waarover de teksten gaan. Het is met flamenco net zoals je een Italiaans of een Portugees liedje hoort: je begrijpt de taal niet, maar je proeft de sfeer en zo ga je daar in op. Bovendien zit je in flamenco met een visueel aspect. Bij flamenco hebben de toeschouwers niet zozeer aandacht voor wat er letterlijk gezongen wordt, maar wel voor het totaalbeeld. De sfeer is ontzettend belangrijk voor flamenco. Het gaat om een soort energie die doorstroomt naar het publiek zodat er een interactie ontstaat. Met een goed publiek en met goede muzikanten zullen de dansers zich altijd helemaal geven. Voor een koud of een gevoelloos publiek kan je als flamencodanser weliswaar heel diep in jezelf gaan, maar dan krijg je toch nooit de sfeer die je krijgt met een publiek dat intens meeleeft.
Tijdens de informatiedag rond het thema ‘Emigreren kun je leren. Wonen of overwinteren in Spanje’, die plaatsvindt in de hoofdzetel van Vlamingen in de Wereld, Gaucheretstraat 90, 1030 Brussel op vrijdag 20 maart, treedt de Peña Al Andalus op te 13.00 en te 15.00 uur. Ana Ramón zal telkens een woordje uitleg geven bij de verschillende flamencostijlen. De informatiedag wordt georganiseerd door Vlamingen in de Wereld - Costa Blanca in samenwerking met de hoofdzetel van Vlamingen in de Wereld te Brussel.
Surf voor meer inlichtingen over de Peña Al Andalus naar www.alandalus.be. Peña Al Andalus, Vorstermanstraat 1, Antwerpen-Zuid, tel. 03 830 31 99 (overdag) en 03 248 64 45 (na 18 uur), e-mail: alandalus@skynet.be
