Schrijver, filosoof en essayist Rudy Kousbroek (80) overleden

Schrijver, filosoof en essayist Rudy Kousbroek is zondag in zijn woonplaats Leiden op 80-jarige leeftijd overleden. Kousbroek was al enige tijd ernstig ziek.
De filosoof schreef sinds begin jaren zeventig honderden artikelen voor het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad. Zijn bekendste van tientallen boeken zijn Het Oostindisch Kampsyndroom en De Aaibaarheidsfactor. In 1975 kreeg hij de P.C. Hooftprijs voor zijn essays. Kousbroek was jaren getrouwd met schrijfster Ethel Portnoy. Daarna hertrouwde hij met de Ierse schrijfster Sarah Hart.
De schrijver kon zich enorm ergeren aan domheid. Al in zijn jeugd had hij vaak ruzie ‘omdat ik de meeste mensen liet merken dat ik ze beschouwde als waardeloze stukken vlees’. Bijna de hele Tweede Wereldoorlog bracht hij door in Japanse interneringskampen. ‘Misschien ben ik daar door en door bedorven’, erkende hij later. ‘Ik geloof niet in de goedheid van de mensen en dat impliceert dat ik ook niet in mijn eigen goedheid geloof.’
Hij bestreed elke vorm van denken dat niet op de rede was gebaseerd en wees bijvoorbeeld religie krachtig af. Kousbroek ging regelmatig de discussie aan met andere schrijvers, onder wie Willem Frederik Hermans, Arnon Grunberg en Jeroen Brouwers. Met zijn opmerking dat het Jappenkamp een ‘vakantiekamp’ was vergeleken met het internaat waar hij opgroeide, wekte hij de woede van veel kampslachtoffers.
Op de middelbare school in Amsterdam sloot hij vriendschap met Remco Campert. Samen richtten ze in 1950 het tijdschrift Braak op, waarin ze beiden debuteerden. Campert liet zondag in een korte reactie weten ‘diep bedroefd’ te zijn over het overlijden van ‘zijn oudste vriend. We hebben erg veel meegemaakt de afgelopen zestig jaar’.
NRC-redacteur Lien Heyting, die tientallen jaren werkte met Kousbroek, prijst de overleden schrijver als ‘een scherpzinnig en strijdbaar essayist, maar ook een buitengewoon geestig en gevoelig mens.’ Volgens haar had Kousbroek een ‘bijzonder groot inlevingsvermogen. In mensen, maar ook vooral in dieren. Hij wilde mensen ook de ogen openen voor het leven van de dieren.’ De laatste jaren was hij ook lijstduwer voor de Partij voor de Dieren.
Zijn goede vriend Joop Schafthuizen prijst Kousbroek als ‘een heel goed, eerlijk mens.’ Dat Kousbroek af en toe stevig van leer trok in zijn essays, deed daar niets aan af, stelt de voormalige levenspartner van Gerard Reve. ‘Ik houd zelf wel van mensen die een stevige opinie hebben en niet altijd maar de gulden middenweg kiezen.’
Schafthuizen merkte „dat Rudy geïrriteerd was over het feit dat de dood naderde. Hij was een energiek persoon en voelde zich machteloos dat het hem steeds moeilijker werd gemaakt ‘de dingen te doen die hij wilde doen.’ NRC-redacteur Heyting meende echter ‘dat hij wel vrede had met zijn lot’. Half maart verscheen zijn nieuwste bundel Anathema's 9, waarin diverse beschouwingen over de dood staan.
05.04.2010