Op 14 februari vieren geliefden over vrijwel heel de wereld Valentijnsdag. De oorsprong van het feest gaat terug tot in de periode van het Oude Rome, maar vermoedelijk is het nog veel ouder.

Lupercalia

De oorsprong van Valentijnsdag zijn de Lupercalia, een feest dat in heel het Romeinse Rijk gevierd werd ter ere van de vruchtbaarheidsgodin Februa of Juno. De Romeinen vierden dit feest op 15 februari en het was de voortzetting van een Griekse traditie. Tijdens de maand februari vereerden de Grieken Pan, de god van de herders en het vee.
De Lupercalia waren van oorsprong een herdersfeest dat als een reinigingsritueel was bedoeld. Voor de Romeinen was dit destijds een belangrijk feest. Het werd in de stad Rome gevierd in de grotten waar Romulus en Remulus, de legendarische stichters van Rome, waren opgevoed door een wolvin.
Tijdens het feest werden de namen van ongehuwde meisjes en vrouwen in een kom gegooid. Ongehuwde mannen mochten dan om de beurt een naam trekken. Zolang het feest duurde (1 dag dus) waren deze twee mensen dan elkaars symbolische partner, maar uit de Lupercalia kwamen toch elk jaar duurzame relaties voort.

De kerk als spelbreker

Al in de 3de eeuw verbood de kerk dit ‘heidense’ gebruik, maar uiteraard gingen de burgers gewoon door met het vieren van de Lupercalia. Volgens de kerk waren de Lupercalia een gevaar voor de bevolking, maar de achterliggende gedachte was natuurlijk dat elk ‘heidens’ gebruik of elke ‘heidense’ overtuiging haar macht ondermijnde.
Uiteindelijk besloot de kerk dit antieke feest te kerstenen, d.w.z er een christelijk sausje over te gieten. Volgens de kerk gaat de oorsprong van Valentijnsdag terug op priester Valentinus die leefde in Rome in de 3de eeuw en die bekend stond om de goede daden die hij deed voor zieken, ouderen en armen. De naam Valentinus duikt echter in geen enkel document op, zodat hij, zoals de meeste katholieke heiligen, vermoedelijk nooit bestaan heeft.
Valentinus genas de blinde pleegdochter van Asterius, de stadhouder van Rome. Arterius was hem hiervoor zo dankbaar, dat hij zich niet alleen bekeerde maar ook prompt alle christelijke gevangenen vrijliet. De hedendaagse historici betwijfelen echter sterk of er in het antieke Rome ooit ‘christelijke’ gevangenen bestaan hebben: ook dat verhaal is een fabeltje te zijn van de kerkelijke ‘geschiedschrijving’. Hoe dan ook, voor keizer Claudius II, was dit voldoende om Valentinus te laten onthoofden.
Later werd Valentinus heilig verklaard door de kerk en 14 februari werd een feestdag. Met name in Engeland werd het feest veel gevierd. Het was in die tijd niet gebruikelijk om openlijk zijn liefde aan iemand te uiten, maar op 14 februari werd hierop een uitzondering gemaakt. Iedereen kon zijn geliefde dan ongestraft verrassen met een cadeau of met een brief.
Begin van de paringstijd Een heel andere uitleg voor Valentijnsdag is dat omstreeks 14 febuari de vogels met het paren beginnen. In de 14de eeuw schreef Geoffrey Chaucer: ‘want het was op een Valentijnsdag dat elke vogel een partner kiest’.
Ook bij mensen zou de ‘paringsdrang’ op die dag de kop opsteken...

Valentijnssymboliek

Het hart is al van in de Oudheid het symbool van de liefde in de Westerse wereld. Een rode roos was de lievelingsbloem van Venus, de Romeinse godin van de liefde. Een liefdesknoop was vroeger een stuk touw met een reeks bochten en knopen zonder begin en einde dat men beschouwde als het symbool van de eindeloze liefde. Vooral in de scandinavische landen bestaat nog steeds de gewoonte om met Valentijnsdag een liefdesknoop cadeau te doen.
Lovebirds zijn kleurrijke papegaaien die in Afrika voorkomen. Ze hebben hun naam te danken aan het feit dat ze vaak met z’n tweeën naast elkaar zitten. Daarom worden ze vaak afgebeeld op Valentijnskaartjes. De duiven waren de lievelingsvogels van Venus omdat ze een partner voor het leven kiezen. Om deze reden zijn ze ook nu nog een veel gebruikt Valentijnssymbool. Cupido - al eeuwenlang een geliefd Valentijnssymbool - was de zoon van Venus. Met zijn magische pijlen kan hij ervoor zorgen dat mensen verliefd op elkaar worden.

Valentijn anno 2009

De Engelse emigranten hebben Valentijnsdag geïntroduceerd in Amerika. In de Verenigde Staten werd de traditie al snel opgepikt door de commercie. Later is het vanuit dit land ook in veel Europese landen een populair feest geworden.
Tegenwoordig is 14 februari de dag waarop je (anoniem) iemand kunt verrassen met een leuk cadeau, kaartje of gedicht.
En de moderne vrijgezel... die zoekt natuurlijk een leuke date voor Valentijn.